Bondscoaches en organisatieadviseurs: hoe kies je ze?

Spannende tijden voor het Nederlands Elftal! Kwalificeren we? Of falen ze? Guus Hiddink ligt eruit, Danny Blind komt erin. Maar… is Danny wel de juiste man op de juiste plaats? Hoe bepaal je dat eigenlijk? En in hoeverre lijkt het kiezen van een bondscoach op het kiezen van een nieuwe manager of organisatieadviseur voor je bedrijf?

Moeilijke beslissing
Het afscheid van Guus was een moeilijke beslissing vertelde KNVB-baas Bert van Oostveen op de persconferentie waar Danny werd gepresenteerd: “Voor Guus, voor de KNVB, maar zeker ook voor mij persoonlijk.”. Sorry? Zéker voor mij persoonlijk? Als in: het is erger voor mij dan voor de gevallen bondscoach?

Het is nauwelijks voor te stellen dat het falen van bondscoach Guus voor baas Bert moeilijker zijn dan voor Guus zelf. Maar het zóu kunnen. Want coach Guus is weliswaar van zijn voetstuk gevallen, maar op de keper beschouwd is baas Bert nog veel harder afgegaan. Dat valt niet meteen op, maar baas Bert realiseert zich wellicht best dat hij (en vooruit: de hele KNVB-leiding) hier de échte faalfactoren zijn.

Baas Bert schijnrationaliseert zich (net als veel van zijn collegabazen in het bedrijfsleven) in allerlei bochten waar hij vroeg of laat mee in de problemen komt. En daar schijnrationaliseert hij zich dan weer uit. Recht praten wat krom is dus, maar dan zó dat hij hoopt dat het de buitenwereld niet opvalt dat hijzelf eerst de boel krom heeft geraaskald.

Leermeester en de leerling
Even een jaar terug in de tijd. De KNVB, met voorop baas Bert koos na het WK van 2014 voor de ervaring van coach Guus. Die kreeg de hulp van assistant Danny, zodat Danny als leerling kon meekijken met de ervaren leermeester. Tot hij het na een aantal jaren zelf zou kunnen.

Helaas is leermeester Guus alweer naar huus en moet leerling Danny, veel eerder dan baas Berts bedoeling was nu al de bondscoach worden. Sterker nog: hij moet repareren wat leermeester Guus stuk heeft achtergelaten.

Nu telt alleen het halen van het WK voor de vastberaden bondscoach Danny. Baas Bert daarover tegen de verzamelde vaderlandse pers: “Als we aan iemand die taak toevertrouwen dames en heren, dan is het wel aan Danny Blind. Danny kent de tegenstanders, Danny kent de spelers en is zeer goed op de hoogte van het voetballandschap in binnen- en buitenland. Bovendien heeft hij zijn hele leven gewerkt met toptrainers.”

Ja tuurlijk, baas Bert. Een jaar geleden was de ervaring van bondcoach Guus het doorslaggevende criterium. En nu dat niet gewerkt heeft, draait het plots niet meer om ervaring, maar om kennis van de tegenstanders en van het voetballandschap? En is het echt bovendien (dat betekent: meer nog dan het voorgaande) belangrijk dat bondscoach Danny zijn hele leven lang gewerkt heeft met toptrainers?

Dat is wel een erg bloemrijke manier om te zeggen: deze man heeft weliswaar geen serieuze ervaring, maar heeft wél heel lang op school gezeten bij hele goede juffen en meesters.

Marco en Ruud
Baas Bert had natuurlijk ook wat aardigs te zeggen over assistent Marco van Basten: “heeft een rijk voetbalverleden en is zelf bondscoach geweest. Hij weet dus welke verantwoordelijkheid dat met zich meebrengt en hoe je daar mee om moet gaan. Dat maakt hem ook de perfecte aanvulling op Danny Blind.”

Eh… want Danny weet dat allemaal niet zelf?

Baas Bert ging verder over Ruud van Nistelrooij. Die “maakt de ideale mix complete. Hij kan namelijk vanuit zijn recente ervaringen spelers verder helpen. Niet zo heel lang geleden speelde hij immers zelf nog, op international topniveau.”

Weer zo’n prachtige taalkundige vondst, dit keer om te zeggen dat Ruud ook zo goed als geen ervaring als (bonds)coach heeft.

Het is selectief gezwets van baas Bert. Dat bondscoach Marco van Nederland op het EK 2008 werd uitgeschakeld door bondscoach Guus van Rusland, dat bondscoach Marco een jaar lang speler Ruud met ruzie uit de selectie liet wordt nu niet meer genoemd. Coachervaring, samenwerking en communicatieve vaardigheden tellen nu even niet. Want baas Bert legt nu liever de nadruk op hoe goed de jongens konden voetballen en hoe goed hún trainers waren.

170 interlands
“Laat ik duidelijk zijn: iedereen wil over tien maanden Oranje in Frankrijk zien schitteren. Wij ook. En de KNVB heeft er alle vertrouwen in dat deze staf daar ook voor gaat zorgen.” En dan komt het: “Waarom? Omdat deze drie mannen naast mij, weten wat er nodig is. Zij weten wat het is om te presteren op het hoogste niveau en presteren onder druk. Danny, Marco en Ruud staan samen gelijk aan 170 interlands en tientallen international hoofdprijzen. Zij zijn de personificatie van international voetbalsucces.”

Baas Bert hanteert de logica van de goede leerlingen die dan vast ook wel een goede leraar zal zijn. Bazen als Bert zeggen dingen als:
Hij is een goede muzikant, dus is hij vast ook een goede componist.
Hij is een goede scherpschutter, dus is hij vast ook een goede generaal.
Hij is al heel oud, dus is hij vast ook een goede historicus.
Hij kijkt veel films, dus is hij vast ook een goede regisseur.

Maar als dat waar zou zijn, had Van Basten als bondscoach Europees kampioen moeten zijn. En zou Diego Maradona wél geslaagd zijn als bondscoach. Niet dus.

Finalisten
Van de laatste vier WK-finalisten, Nederland en Spanje in 2010 en Duitsland en Argentinië in 2014, had alleen Spanje met Vicente del Bosque een bondscoach die een behoorlijke carrière als speler had. Bert van Marwijk, Jachim Löw en Alejandro Sabella waren matige voetballers. Maar ze schopten het wél heel ver als bondscoach.

OK. Goede voetballers zijn niet altijd goede bondscoaches. En matige voetballers zijn niet altijd matige bondscoaches. Check.

Ervaren coaches
Zou ervaring als bondscoach een betere voorspeller zijn? Louis van Gaal kwalificeerde zich in zijn eerste termijn immers als bondscaoch niet voor het WK van 2002. Maar in zijn tweede termijn in 2014 werd hij prachtig derde op het WK. Aha, coachervaring dus?

Nee, want bondscoach Guus heeft een flinke bak ervaring als bondscoach over de hele wereld. Maar met al die ervaring bracht hij de derde beste van de wereld in no time naar de intensive care.

En dus? Er is blijkbaar geen een-op-een relatie tussen de ervaring als topspeler en de kans op succes als topbondscoach. En er is blijkbaar ook geen een-op-een relatie tussen de ervaring als bondscoach en de kans op success als bondscoach.

Dus moeten we (en baas Bert voorop) reëel zijn: je kunt niet op basis van een verleden zeggen wie De Ideale Kandidaat is. Er komt veel meer bij kijken.

Hoe zit dat in het bedrijfsleven?
Voetbal is net het gewone leven. En het gewone leven is net voetbal. Ook in het bedrijfsleven geldt: er is geen een-op-een relatie tussen ervaring in het verleden en de kans op succes in de toekomst. Denk maar aan al die ervaren bazen waarvan de bedrijven nu in de problemen zitten. En denk maar aan de onervaren jochies achter Facebook, Google en Airbnb.

Mijn punt is: succes in de toekomst is niet zo makkelijk terug te redeneren naar ervaringen in het verleden. Bij het kiezen van je bondscoach, je managers en je organisatieadviseurs is het uiteraard prima om ervaring mee te wegen. Maar uiteindelijk kies je je kandidaat omdat je die vertrouwt op basis van een ingewikkelde en niet te rationaliseren mix van factoren.

Geloof dus ook geen mensen die (vaak voor eigen parochie) preken dat je alleen maar een goede organisatieadviseur kunt zijn als je zelf een aantal miljoenenbedrijven hebt opgezet. Of dat je alleen maar verstand van social media kunt hebben als je zelf minstens tien jaar op Twitter zit en meer dan twintigduizend followers hebt.

Ben je op zoek naar een nieuwe manager of een nieuwe organisatieadviseur? Kies dan vooral wie je wilt. Wie je het meeste vertrouwt. Wie je aardig vindt. Wie je gelooft. Om welke reden dan ook.

Maar wordt geen baas Bert die onlogische en tegenstrijdige keuzes schijnrationaliseert. Je kansen op succes worden er niet groter door. En voor je het weet heb je een ‘zeker voor jou persoonlijk moeilijke beslissing’ uit te leggen.